Je kunt wl een beetje zwanger zijn.

Door StephanVierkant op maandag 28 mei 2018 15:57 - Reacties (22)
Categorie: -, Views: 6.477

De Nederlandse taal zit vol spreekwoorden en gezegden. Handig voor mensen die de taal goed beheersen, lastig voor mensen die Nederlands niet als eerste taal hebben of als je uitdrukkingen letterlijk neemt. Veel autisten hebben daar bijvoorbeeld last van. Maar niet alleen de toehoorder moet de uitdrukkingen kennen, ook de spreker of schrijver in kwestie. Het leidt soms tot hilarische voorbeelden, zoals een van mijn favorieten ‘niet te veel op je kerfstok nemen’. Maar zelfs met het gebruik van het juiste spreekwoord gaat het nog wel eens mis.

Een tijdje geleden kondigde de VVD aan integriteit strenger aan te gaan pakken met als motto ‘je kunt niet een beetje integer zijn’, een speelse verwijzing naar een andere bekende uitdrukking. Mijn wenkbrauwen gingen hierbij fronsen. Het lastige van integriteit is juist dat je wl een beetje integer kunt zijn. Integriteit in het openbaar bestuur is geen exacte wetenschap waarbij je met metingen aan kunt tonen of iets integer is of niet. Het is subjectief, afhankelijk van de omstandigheden, aan veranderingen onderhevig, etc. Tussen iets dat verboden is en iets dat onomstreden ‘goed’ is zit een groot gebied waarbij het verschil tussen integer en niet-integer een vage lijn is. Soms moet je zelfs regels overtreden om het ‘goede’ te doen. Door te suggeren dat ‘een beetje’ integer niet mogelijk is, heb je mijns inziens het onderwerp onvoldoende begrepen.

De uitdrukking ‘je kunt niet een beetje zwanger zijn’ suggereert dat er een harde lijn zit tussen zwanger en niet-zwanger. Een bioloog is daar ongetwijfeld mee eens, maar in de praktijk valt er wel wat op af te dingen. Tussen enkele minuten zwanger en enkele maanden zwanger zitten wel degelijk verschillen. Iemand die 7 dagen zwanger is zal vaak zelf een plekje moeten zoeken in de bus, maar bij 7 maanden zwangerschap ben je vrij zeker van een plekje voorin. Ook is abortus na 7 maanden echt niet meer mogelijk. En is iemand tijdens de bevalling nog zwanger, of al niet meer? Vanaf welk moment ben je niet meer zwanger?

Kortom: de grens die je trekt is afhankelijk van de context. De uitdrukking suggereert het ontbreken van nuance, terwijl die er vaak wel is. Ik heb dan ook niets tegen de uitspraak an sich, maar de uitdrukking wordt vaak ingezet om mogelijke nuances over een onderwerp de kop in te drukken.

Het is overigens niet de enige uitdrukking is die wel eens misbruikt wordt. Zo komt na ‘de slager die z’n eigen vlees keurt’ vaak een voorstel om de lokale Oranjevereniging de vleeskeuringen te laten verrichten, of een andere club personen zonder enige kennis van zaken. Een deskundige met dubieuze intenties vervangen door een ondeskundige met goede intenties komt per saldo vaak op hetzelfde neer: een waardeloze keuring.

En als je vindt dat deskundigen met leken vergelijken neerkomt op appels met peren vergelijken: dat klopt. En daar is niets mis mee. Appels en peren zijn verschillend, maar niet ‘totaal verschillend’ zoals de uitleg van de uitdrukking suggereert. Ze groeien allebei aan een boom, je kunt ze eten, hebben een klokhuis en een steeltje, etc. Ze liggen niets vaak naast elkaar in de schappen. Dus als iemand met ‘maar dat is appels en peren vergelijken’ op de proppen komt, bedenk dan goed of je met totaal onvergelijkbare onderwerpen te maken hebt, of dat je met een drogreden het bos in wordt gestuurd.